Perde ve Hakikat

“Hakikat, düşüncenin ördüğü perdeler çöktüğünde, geriye kalan saf, temiz aşikârlıktır.”

Zamanın ve mekânın ötesinde saklı olan ilahi nurdur." İnsan, kemale erme yolunda yürürken, varoluşunun sırrını çözmek için durmadan düşünceler üretir, fikirler dokur.

Düşünce, şu geçici dünyanın karmaşık yollarını kavramak için gerekli bir araç olmakla beraber; ilginç bir gerçek vardır ki, aynı düşünce hakikatin aydınlık yüzünü örten en kalın, en yoğun perdedir de. Bu bir paradokstur: Akıl, bizi doğru yola sevk etmeli iken, yargılayıcı ve sınıflandırıcı zihin, hakikati gölgeleyebilir. Zira Akıl, özün saf idrakiyken; zihin, yalnızca deneyimleri atalarından aktarılan deneyimlenmemiş hayl mahsulü bilişlerle yorumlayan ve kavramlara hapseden mekanizmadır. Çünkü hakikat, uzak diyarlarda saklı bir hazine değildir; o her an göz önünde, her an hazır ve nazır, daima oradadır. "And olsun ki, size apaçık ayetler indirdik … (Nur:34. Ayet)". "İşte biz Kur'an'ı böyle apaçık âyetler hâlinde indirdik (Hacc)" Onu bizden gizleyen, uzaklaştıran şey, kendi ellerimizle ördüğümüz, kendi zihnimizde yarattığımız 'gerçeklik haritalarının' ta kendisidir.

"insan, denizin içinde susuzluktan ölen balık gibidir; hakikati bulmak için atalarından duyageldikleriyle düşünürken, aslında atalarından duyageldikleri onu hakikatten ayıran tek perdedir."

Perde denilen şey, ruhun ve zihnin hakikati doğrudan, aracısız kavramasını engelleyen her türlü kalın katman, her türlü örtüdür. Bunlar yalnızca kişinin kendi heva ve heveslerinden kaynaklanan önyargılar ve kuruntular değil; aynı zamanda binlerce yıl boyunca birikmiş kültürel kabuller, zihinsel ezberler, dogmalar ve atalarımızdan miras kalan, hiç sorgulamadan benimsediğimiz eski bilgilerden oluşur.

İnsanlık tarihinin uzun yolculuğunda nice öğreti, nice gelenek, nice hurafe ve inanış, sanki hakikatin ta kendisiymiş gibi nesilden nesle aktarılmış; bizler bu bilgilere çoğu zaman hiç yaşamadan, deneyimlemeden, aklın süzgecinden geçirmeden, mantığın terazisinde tartmadan körü körüne inanmışızdır. İşte bu kör ve sorgulamaksızın kabulleniş, zihnin konfor alanını yaratan, perdelerin en kalın, en geçilmez olanıdır.

“Nehir denize kavuşunca adını kaybeder ama özünü bulur; damla okyanus olur.”

Mushaf-ı Şerif'in hikmet dolu sayfalarında, bu yoğun perdeyi yırtabilmek, bu örtüyü aşabilmek için defalarca ayetlere, yani ilahi işaretlere dikkat çekilir, kulların basiretinin açılması istenir. Hakikat, doğrudan deneyimlemektir. "Muhakkak ki bunda, tefekkür eden kimseler için ayetler vardır." (Nahl 11) buyurulur..

"Tohum, Mushaf-ı Şerifi okuyamaz ama toprakta ölüp ağaç olarak dirilerek, ayetleri bizzat onlatır"

İnsanların çoğu, atalarından devraldığı bilgileri hiç sorgulamadan, hiç düşünüp tartmadan yaşar gider. Küçük yaşlardan, henüz çocukken başlayarak aile ocağında, toplumun kucağında ve kültürün kollarında aktarılan bu kalıplar, adeta gözün önüne çekilmiş, üst üste katlanmış kalın perdeler gibidir.

Bu kabuller ne kadar yaşanmamış, ne kadar deneyimlenmemiş olursa olsun, insan zihni bunlara sımsıkı sarılır, bir türlü bırakmak istemez. Mesela bugün bile toplumumuzda, belirli günlerin uğursuz sayılması, belirli rakamların şanssızlık getireceğine inanılması ne kadar yaygındır! Daha da tehlikelisi, siyasi veya ideolojik görüşlerin, sorgulanmaksızın mutlak bir doğru gibi benimsenmesi yaygındır. Oysa bu batıl inançlar ne mantıklı bir temele dayanır, ne de somut bir deneyime; ama yine de kuşaktan kuşağa, nesilden nesile bir miras gibi aktarılır durur. İşte tam da bu yüzden Mushaf-ı Şerif, "İşte bunların içinde, akledenler için ayetler vardır." (Nahl 12) buyurarak aklı harekete geçmeye, uyuyan bilinci uyandırmaya çağırır.

Hakikati göremeyişimizin, onun nuruna eremeyişimizin en önemli, en temel sebeplerinden biri, işte bu sorgulanmamış, üzerinde düşünülmemiş mirastır. Atalardan, gelen bu eski kabuller, insanı kendisine verilmiş olanı papağan gibi tekrarlamaya, taklit etmeye zorlar. Zihin, kendi deneyimini yaşamadan, doğrudan gözlemleyip kavramadan, sadece kulaktan dolma bilgilerle yetinmeye ısrar eder, inat eder. Böylece perdeler daha da kalınlaşır, örtüler daha da yoğunlaşır. "Yeryüzünün çeşit çeşit renkler içinde oluşunda, elbette ayetler vardır." (Nahl 13) ayeti, bu perdelerin ancak ve ancak saf, yargısız bir gözlemle aşılabileceğini açık bir şekilde vurgular.

"Kelebek, kozadan çıkmayı afaktan öğrenmez; kanatlanmak enfustan gelir.”

İnsanın zihni, sürekli kavramlar ve yargılar üreterek, hükümler vererek şu geniş evreni anlamlandırmaya çalışır. Bu anlamlandırma çabası, hayatta kalmak, varlığını sürdürmek için gerekli ve yararlıdır; fakat aynı zamanda hakikati perdeleyen, onu örten yanı da işte tam budur. Gaflet içindeki insan, kendi zihninde çizdiği gerçeklik haritalarını hakikatin ta kendisi sanır. Oysa harita ile arazi bir değildir; harita arazinin sadece bir temsilidir. Hakikatin önünde duran en büyük perde; düşüncenin durmadan yorumlaması, kategorilere ayırması, sınıflandırması ve geçmişten devraldığı eski sözleri hiç sorgulamadan, kör bir inanışla kabul etmesidir. "Dağlarda, nehirlerde, çiftler halinde yaratılan ürünlerde, tefekkür edenler için ayetler vardır." (Ra'd 3) ilahi sözü, görünür olanın arkasındaki gizemi değil, aksine apaçık duran özü kavramaya bir çağrıdır.

Doğada Tecelli: Güneş her sabah doğarken hakikati haykırır, ilan eder. Her hücre, her yasa, her kozmik döngü, Mutlak Varlık'ın değişmez imzasıdır. Mushaf-ı Şerif, "Geceyi ve gündüzü, güneşi ve ayı emrinize verdi. Şüphesiz bunda, akledenler için ayetler vardır." (Nahl 12) buyurarak, doğadaki bu muhteşem düzenin, bu kusursuz uyumun hakikati gösteren açık bir işaret, bir delil olduğunu bildirir.

Bedende Tecelli: Nefes, her an varlığımızın en canlı tanığı, en sadık işaretidir. O, ne geçmişin keşkelerini ne de geleceğin kaygılarını barındırır; sadece 'şimdi ve burada' olan yalın hakikattir. Fakat çoğu zaman düşünce fırtınası, zihin gürültüsü yüzünden fark edilmeyen, anlaşılmayan en yalın, en saf hakikattir. "O'dur size yeryüzünü döşeyen, orada dağlar ve nehirler var eden…" (Ra'd 3) ayeti, bu bedensel ve çevresel düzenin göz önünde, apaçık durduğunu hatırlatır.

Bilinçte Tecelli: Derin tefekkürün zirvesinde, zihnin bitmek bilmeyen yorum mekanizması nihayet sustuğunda, sessizliğe erdiğinde, hakikat yeni keşfedilmiş bir şey olarak değil; ezelden beri var olan, daima mevcut olan olarak kendini gösterir, açığa çıkar. Mushaf-ı Şerif'de "İnandık demeleriyle bırakılacaklarını mı sandılar?" (Ankebut 2) buyurularak, sadece kabul etmenin yeterli olmadığı, asıl olanın sınanmış kavrayış ve uyanık bilinç olduğu kesin bir dille vurgulanır.

Hakikat, yeni bir bilgi edinmek, bilinmeyen bir şeyi öğrenmek değildir; aksine zaten göz önünde duran, daima hazır ve mevcut olan saf varlığın, mutlak gerçekliğin açığa çıkışı, kendini göstermesidir. Perdeler birer birer düştüğünde, yırtıldığında, insan bunu bir keşif gibi değil; unutulmuş bir şeyi hatırlamak gibi, kadim bir hakikate yeniden kavuşmak gibi yaşar. İdrak anının o kutlu lahzasında, zihnin tüm dağınık kayıtları, karmaşık dosyaları sessizliğe bürünür; geriye tartışmasız, şüphesiz bir kristal berraklığı, bir açıklık kalır. Bu açıklık, ayetlerin işaret ettiği hakikatle doğrudan tanıklık, aracısız müşahededir.

Hakikat, gözümüzün önünde duran, daima var olan yalın açıklık, saf şeffaflıktır. Onu bizden gizleyen, saklayan şey, eski bilişler ile oluşan düşüncenin kendi elleriyle ördüğü kat kat perdeler ve sorgulamadan, üzerinde düşünmeden kabul edilen atalardan miras kalmış eski kalıplardır. Mushaf-ı Şerif’in "ayet" olarak işaret ettiği, dikkat çektiği bütün varlık düzeni, perdelerin aralanması ve hakikate doğrudan davet için insana hitap eder, ona seslenir.

Perdeler ne kadar kalın, ne kadar yoğun olursa olsun, düştükleri, yıkıldıkları an hakikat, bütün ihtişamıyla, bütün açıklığıyla belirir, kendini gösterir. Hakikat, daima oradadır, her an hazırdır; asıl mesele, ayetlere can kulağıyla kulak vererek, gönül gözüyle bakarak perdeleri fark edip, o saf varoluşa aracısız şahit olabilmektir.